1.1

Opgaven verbinden, samen op koers

Opgaven verbinden, samen op koers. Dat vraagt het ‘Werk aan de delta’ ook in deze fase van alle overheden. De gezamenlijkheid die de afgelopen jaren tot breed gedragen deltabeslissingen en voorkeursstrategieën heeft geleid, is bij de uitwerking daarvan opnieuw van groot belang. Alle overheden zijn er verantwoordelijk voor dat de opgebouwde gezamenlijkheid behouden blijft. Door de drie opgaven van het Deltaprogramma - waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en een klimaatbestendige inrichting - in samenhang op te pakken, en steeds te verbinden met andere ambities voor de ruimtelijke inrichting van Nederland. Door deze verbinding vergroten we de maatschappelijke meerwaarde van de maatregelen en het draagvlak ervoor.

In januari 2016 herdacht Nederland de overstromingen rond de Zuiderzee, die 100 jaar geleden plaatsvonden. Deze en andere overstromingsrampen die Nederland in het verleden hebben getroffen, onderstrepen de urgentie om te blijven werken aan de delta. Met het Deltaprogramma doen we dat op een nieuwe manier die uniek is in de geschiedenis: niet wachten op een nieuwe ramp en daarop reageren, maar nu maatregelen treffen om een ramp te voorkomen. Dat doen we door adaptief te werken: ver vooruitkijken en de toekomstige opgaven verbinden met beslissingen die op korte termijn genomen worden. Bij het selecteren en plannen van maatregelen houden we steeds rekening met mogelijke toekomstige ontwikkelingen. Als nieuwe kennis daar aanleiding voor geeft, stellen we de koers bij.

Doordat we ons richten op de lange termijn en bij de keuze van maatregelen steeds de verbinding zoeken met andere beleidsterreinen, komen ook andere oplossingen in beeld. Zo is het in het rivierengebied effectief om nu op een aantal plaatsen de rivier te verruimen, in aanvulling op dijkversterkingen. Bij de flexibilisering van het IJsselmeerpeil verbinden we de opgave voor waterveiligheid en waterbeschikbaarheid met ambities voor natuurontwikkeling en recreatie. Een ander voorbeeld is de IJssel-Vechtdelta, waar de regio de strategie voor meerlaagsveiligheid en klimaatbestendigheid combineert met de ambities voor wonen, leven, werken en ondernemen in het gebied.

Voortgang

Het Deltaprogramma 2017 dat nu voorligt, bevat de voortgang die het afgelopen jaar is geboekt en de programmering van de maatregelen in het Deltaplan Waterveiligheid en het Deltaplan Zoetwater (voor de eerste zes jaar in detail en de twaalf jaar daarna op hoofdlijnen, met een doorkijk naar 2050). Het kabinet dankt de partners en de deltacommissaris voor het voorstel voor het Deltaprogramma 2017 dat in gezamenlijkheid is opgesteld.


Deltaplan Zoetwater

Conform de (met de Deltawet gewijzigde) Waterwet.

In juli 2016 is het wetsvoorstel Nieuwe normeringen primaire waterkeringen door de Tweede Kamer aangenomen. Dat is een belangrijke mijlpaal op weg naar de wettelijke verankering van de deltabeslissing Waterveiligheid en de nieuwe risicobenadering. De gewijzigde Waterwet is naar verwachting vanaf 1 januari 2017 van kracht. Nu wordt gewerkt aan het Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium (WBI) dat ook in 2017 in werking moet treden. Zo kunnen de beheerders vanaf 2017 de primaire waterkeringen voor het eerst beoordelen aan de hand van de nieuwe normen. Rijk en waterkeringbeheerders nemen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het effectief en efficiënt doorlopen van de eerste beoordelingsronde, onder meer met een opleidingsprogramma en het aanpassen van de informatiehuishouding.

Over de toepassing van het instrumentarium blijven de partijen de komende jaren het gesprek voeren. We houden het tempo erin, maar laten ons niet leiden door haast: goede kwaliteit staat voorop. Het streven is dat de primaire keringen in 2050 overal aan de nieuwe norm voldoen. In geval van onvoorziene effecten zoeken de partijen samen naar een oplossing.

Met het veranderende klimaat kunnen toenemende kans op wateroverlast en hitte en droogte ook grote (economische) impact hebben. Om de aanpak voor waterrobuuste en klimaatbestendige (her)ontwikkeling te versterken stelt het Deltaprogramma ook een Deltaplan Ruimtelijke adaptatie op, in aanvulling op het Deltaplan Waterveiligheid en het Deltaplan Zoetwater. Dat draagt bij aan overzicht, slagkracht en wederzijdse inspiratie. Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie zal onderdeel zijn van Deltaprogramma 2018.

Een belangrijke stap in de uitvoering van de deltabeslissing Zoetwater is dat bestuurders ijkmomenten hebben vastgesteld om te komen tot concrete afspraken over de waterbeschikbaarheid. In september 2015 zijn de regionale bestuursovereenkomsten zoetwater ondertekend door de Minister van Infrastructuur en Milieu, regionale bestuurders en gebruikers. Daarin zijn afspraken vastgelegd over de financiering, planning en uitvoering van zoetwatermaatregelen en over de invoering en afstemming van waterbeschikbaarheid.

Vooral voor Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie zijn pilots en proeftuinen in voorbereiding of in uitvoering. Dat hoort bij deze fase van het programma. Na afronding van deze projecten zal de nadruk liggen op opschaling en bredere toepassing van de hierin ontwikkelde kennis en innovaties en behaalde resultaten.

Evaluatie Deltawet

In de eerste helft van 2016 is de Deltawet Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening in opdracht van de Minister van Infrastructuur en Milieu door een onafhankelijke commissie geëvalueerd. Het kabinet heeft het evaluatierapport en de bijbehorende kabinetsreactie separaat aan de Tweede Kamer aangeboden.


evaluatierapport en de bijbehorende kabinetsreactie

Adaptief: niet afwachten, maar op het juiste moment ingrijpen

Adaptief werken is de kern van het Deltaprogramma: vooruit kijken naar de opgaven die voor ons liggen en steeds checken of we in het goede tempo werken en of we in de juiste richting werken. Nieuwe inzichten in klimaatverandering, de technische mogelijkheden en economische of demografische ontwikkelingen in de samenleving kunnen aanleiding zijn om het tempo of de richting bij te stellen.

Adaptief werken betekent dan ook niet afwachten totdat we door nieuwe inzichten of ontwikkelingen worden ingehaald, maar voortdurend alert zijn en op het juiste moment kosteneffectieve maatregelen nemen. Dat vraagt van ons dat we heel goed meten wat we doen en wat dat oplevert, dat we weten welke nieuwe inzichten deskundigen hebben opgedaan en dat we vervolgens op de juiste manier handelen naar deze kennis. In het Deltaprogramma geven we daar systematisch invulling aan met de methodiek ‘meten, weten, handelen’. 

Dit Deltaprogramma geeft de eerste uitwerking voor de systematiek ‘meten, weten, handelen’, het ‘motorblok’ van adaptief deltamanagement. Hiermee kunnen we helder in beeld brengen hoe het Deltaprogramma ervoor staat. Jaarlijks zal het Deltaprogramma rapporteren of de uitwerking en uitvoering van de deltabeslissingen, voorkeursstrategieën en deltaplannen op schema ligt. Jaarlijks wordt ook bezien of er nieuwe ontwikkelingen zijn die aanscherping of aanpassing vragen van de voorkeursstrategieën en de daarmee samenhangende deltaplannen. Aanvullend op deze jaarlijkse cyclus van adaptief deltamanagement staan we, in het kader van ‘systeemleren’, eens in de zes jaar meer fundamenteel stil bij de vraag of het is gelukt om voldoende tempo te houden en de koers tijdig bij te stellen.

Op deze manier maakt het Deltaprogramma zichtbaar op welke manier de maatregelen uit de deltaplannen bijdragen aan het bereiken van de (beleidsdoelstellingen die voortvloeien uit de) deltabeslissingen en voorkeursstrategieën. 

Sturend voor alle voorkeursstrategieën en maatregelen zijn de deltascenario’s: plausibele toekomstbeelden voor klimaat en sociaaleconomische ontwikkelingen. Sinds Deltaprogramma 2016 (DP2016) hebben het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de sociaaleconomische scenario’s uit 2006 geactualiseerd. Daarnaast zijn in december 2015 in Parijs (COP21) mondiale afspraken gemaakt over het beperken van de opwarming van de aarde tot maximaal 2 graden Celsius in 2100, waarbij het nog onzeker is of dit gaat lukken.


sociaaleconomische scenario’s uit 2006 geactualiseerd

CPB en PBL, 2015: Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving: Nederland in 2030 en 2050, twee referentiescenario’s. Den Haag.

Het Deltaprogramma heeft Deltares, KNMI, PBL en CPB laten onderzoeken wat de consequenties van deze nieuwe inzichten en ontwikkelingen zijn voor het Deltaprogramma. De conclusie is dat deze nieuwe inzichten nog binnen de bandbreedte van de deltascenario’s vallen, en dat de effecten van de COP21-afspraken op zijn vroegst vanaf 2050 merkbaar kunnen zijn in de wateropgaven. Dit effect wordt de komende jaren nader gekwantificeerd. Daarna kunnen de gevolgen voor de waterveiligheid verwerkt worden in het volgende wettelijk beoordelingsinstrumentarium (WBI) en ontwerpinstrumentarium (OI) en de afspraken over waterbeschikbaarheid. De conclusie is dat de voorkeursstrategieën nu nog steeds de goede basis vormen voor de nadere uitwerking en uitvoering van de benodigde maatregelen.


wateropgaven

Deltares, KNMI en PBL, 2016: Verkenning actualiteit Deltascenario’s.

Op 30 maart 2016 heeft het tijdschrift Nature nieuwe wetenschappelijke inzichten gepubliceerd over het afbraakproces van de Antarctische ijskap en de versnelde zeespiegelstijging, die daar mogelijk het gevolg van is. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) zal deze inzichten valideren en hierover in 2019 rapporteren. Daarna kan het KNMI de zeespiegelstijgingsprognoses actualiseren. Het Deltaprogramma beoordeelt daarna via het proces van ‘meten, weten, handelen’ of bijstelling van de voorkeursstrategieën nodig is en op welke manier. 

Gedeeld eigenaarschap, op basis van vertrouwen

In het Deltaprogramma hebben de overheden vanaf het begin samengewerkt. Eerst aan het in beeld brengen van de opgaven, en vervolgens aan de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën en de bijbehorende maatregelen. Ook in de uitvoering is gedeeld eigenaarschap vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid een voorwaarde voor succes. De basis van gedeeld eigenaarschap is vertrouwen. De pilot De kracht van samenwerking brengt in beeld hoe de samenwerking loopt tussen de veertig partijen die het Pact van het IJsselmeergebied hebben ondertekend. Het Deltaprogramma beziet in 2017 of het deze methode breder zal inzetten.

Solidariteit, flexibiliteit en duurzaamheid

Bij de start van het Deltaprogramma zijn solidariteit, flexibiliteit en duurzaamheid als basiswaarden benoemd. Deze basiswaarden zijn sturend geweest voor de invulling van de deltabeslissingen en de voorkeursstrategieën, samen met het doel om in 2050 een duurzame en robuuste waterveiligheid en zoetwatervoorziening te realiseren. Ook in de uitwerking en uitvoering zijn veel keuzes nodig. Daarbij kunnen de basiswaarden samen met de doelen voor 2050 opnieuw als bakens voor oriëntatie, kwaliteit en reflectie dienen. Juist in de uitvoeringsfase is het van belang invulling te geven aan het gezamenlijke streven naar een solidair, flexibel en duurzaam waterbeheer dat nauw verweven is met de ruimtelijke inrichting. De betrokken partijen bepalen zelf hoe de basiswaarden in het keuzeproces en richting de uitvoering het beste ‘ingevlochten’ kunnen worden.

Opgaven verbinden, samen op koers

We werken koersvast en in tempo verder aan de opgaven voor waterveiligheid,  waterbeschikbaarheid en een klimaatbestendige inrichting van Nederland. De horizon is 2050 met een doorkijk naar 2100. Deltaprogramma 2015 geeft de normen en kaders voor de opgaven. Waar het kan, verbinden en koppelen we de opgaven met andere ambities voor de ruimtelijke inrichting, natuur en economie. Zo kan synergie worden bereikt. Overheden, marktpartijen, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties kunnen allemaal bijdragen aan de opgaven van het Deltaprogramma. We houden goed in de gaten of nieuwe omstandigheden van invloed zijn op onze doelen en te nemen maatregelen. Indien nodig stellen we deze bij. Ieder jaar rapporteren we over de resultaten en kijken we vooruit. Zo blijven we samen op koers. Nuchter en alert.

Het kabinet benadrukt het belang van het gezamenlijk voortzetten van de uitwerking van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën. Hierbij zijn, met de deltacommissaris en het kabinet, alle partners gezamenlijk verantwoordelijk om de energie bij het zetten van de stappen vooruit vast te houden.

Het kabinet onderschrijft de noodzaak om met alle partijen, ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid, samen door te pakken, ook in de fase van verdere uitwerking en uitvoering. Van belang is om in deze fase rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen en het veranderende klimaat en invulling te geven aan adaptief deltamanagement.

  1. Inleidende samenvatting
    1. Opgaven verbinden, samen op koers
  2. Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Inleiding
    2. Voortgang per thema
      1. Waterveiligheid
      2. Ruimtelijke adaptatie
      3. Zoetwater
    3. Voortgang per gebied
      1. IJsselmeergebied
      2. Rijnmond-Drechtsteden
      3. Rivieren - Rijn
      4. Rivieren - Maas
      5. Zuidwestelijke Delta
      6. Kust
      7. Waddengebied
      8. Hoge Zandgronden
    4. Eerste uitwerking van de systematiek 'meten, weten, handelen'
    5. Borging, kennis, markt en innovatie en internationale samenwerking
      1. Borging in beleid en beheer
      2. Kennis
      3. Markt en innovatie
      4. Internationale samenwerking
  3. Deltafonds
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    5. Financiële borging van het Deltaprogramma
  4. Bijlage I
    1. Deltaplan Waterveiligheid
  5. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  1. Bijlage II
    1. Deltaplan Zoetwater
  2. Kaart Deltaplan Zoetwater
  3. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
    2. Colofon
  4. Instructie gebruik Deltaprogramma 2017