2.3.4

Rivieren - Maas

Implementatie deltabeslissing Rijn-Maasdelta

Voor een beschrijving van de deltabeslissing Rijn-Maasdelta: zie DP2015. De implementatie van de deltabeslissing heeft het afgelopen jaar nieuwe voortgangsinformatie over het onderzoek naar piekafvoeren in de Maas opgeleverd (zie hierna). Overige voortgangsinformatie betreft het onderzoek naar maximale afvoeren van de Rijn (zie paragraaf 2.3.3) en het plan Sluizen (zie paragraaf 2.3.1).

Maximale afvoer Maas

Voor de veiligheidsmaatregelen langs de Maas is het belangrijk te weten hoeveel water maximaal Nederland binnen kan komen, nu en in de toekomst. Langs de Maas zijn zeer uiteenlopende normen van toepassing. Dat betekent dat afvoeren met heel verschillende kansen van voorkomen relevant zijn. Met de methode GRADE is de afvoerstatistiek van de Maas opnieuw berekend. De resultaten worden met de betrokken partijen in de Maas besproken, evenals nadere keuzen die voor het ontwerpinstrumentarium 2018 moeten worden gemaakt over de toe te passen scenario’s en debieten. 

Implementatie voorkeursstrategie Rivieren - Maas

Informatie over de voorkeursstrategie Rivieren: zie DP2015.

De voorkeursstrategie Maas bestaat uit een krachtig samenspel tussen dijkversterkingen en rivierverruiming. De Maasregio is gestart met een actualisatie van de voorkeursstrategie. In het najaar van 2016 komt het Regionaal voorstel Maas gereed. Dat biedt de contouren voor de maatregelen tot 2028 en voorstellen om voor een aantal projecten MIRT-verkenningen te starten. Tegelijkertijd werkt de Maasregio aan een uitvoeringsstrategie voor de lange termijn voor rivierverruiming en dijkversterking langs de Maas. De Stuurgroep Deltaprogramma Maas werkt hiervoor samen met het ministerie van Infrastructuur en Milieu (inclusief Rijkswaterstaat), het Hoogwaterbeschermingsprogramma, staf deltacommissaris en de provincies, waterschappen en gemeenten die zitting hebben in het Bestuurlijk Platform Rijn en de stuurgroepen voor de afzonderlijke Rijntakken.

De voortgang van onderzoeken over de Rivieren is te vinden in de Kennisagenda (onderdelen R1-8).

Ambitie rivierverruiming lange termijn Rijn en Maas

De wijze waarop de ambitie voor rivierverruiming op de lange termijn tot stand komt, is beschreven bij Rivieren-Rijn, paragraaf 2.3.3. Voor de Maas betreft dit een ambitie op het niveau van de gehele Maas (Maasvallei en Bedijkte Maas samen). Op basis hiervan formuleren Rijk en regio in de eerste helft van 2018 een haalbare en gedragen gezamenlijke ambitie voor rivierverruiming (in samenhang met dijkversterking) voor de lange termijn en vertalen ze deze naar een waterstandsdaling (waterstandslijn) tot 2050 en daarna. Voor de Maas geldt als aandachtspunt de compenserende maatregelen voor het opheffen van de overstroombaarheid van de Limburgse keringen (systeemwerking).

Actualisatie voorkeursstrategie

Het lijkt erop dat de opgaven ten gevolge van de nieuwe normen voor waterveiligheid langs de Bedijkte Maas sterker variëren dan was aangenomen bij het opstellen van de voorkeursstrategie. Dit blijkt uit voorlopige resultaten van een onderzoek naar het verschil tussen de huidige overstromingskans en de nieuwe normen. Daarnaast lijkt er zowel voor de Bedijkte Maas als de Maasvallei een grotere sterkte-opgave te zijn (piping). Ook worden hogere afvoeren verwacht vanuit België bij extreme omstandigheden. Dit kan leiden tot een andere verdeling tussen dijkversterking en rivierverruiming. De partijen langs de Maasvallei en de Bedijkte Maas gaan de voorkeursstrategie op basis daarvan actualiseren. De regio en het Rijk stellen daarnaast een strategisch kader op om de toekomstige rivierverruiming en dijkversterking in samenhang tot stand te brengen. 

Onderzoek kostenreductie dijkversterkingen door rivierverruiming

Onderzoekers hebben voor de Maas veel aanvullende gegevens verzameld (zie hiervoor) om de kostenreductie van dijkversterking door rivierverruiming te kunnen bepalen. Uit een eerste analyse van het ministerie van Infrastuctuur en Milieu lijken rivierverruimende maatregelen langs de Maas bij een integrale waterstandsdaling meer besparingen op dijkversterkingen op te leveren dan langs de Waal. In de Maasvallei wordt op de extra dijkverlengingen die nodig zijn om ook bij hogere waterstanden dijken te laten aansluiten op de hoge gronden, een extra besparing behaald door rivierverruiming.

Verbeteren systeemwerking Maas

Met het toegroeien naar de nieuwe normering vervalt de eis dat de waterkeringen in de Maasvallei overstroombaar zijn, onder de voorwaarden dat compenserende maatregelen worden getroffen. Zonder compensatie treden hogere waterstanden op in de Maasvallei en de Bedijkte Maas. Uit nader onderzoek blijkt dat dit ongewenste effect te compenseren is met dijkterugleggingen en retenties in de Maasvallei. Deze maatregelen worden samen aangeduid als ‘verbetering systeemwerking Maas’. Afhankelijk van besluitvorming op basis van het Regionaal Voorstel Maas in oktober 2016 starten door samenloop met HWBP-projecten vier verbrede verkenningen naar dijkterugleggingen (Arcen, Venlo-Velden, Well en Baarlo) en één retentiegebied (Thorn). Voor een zesde locatie (retentiegebied Lob van Gennep) wordt mogelijk een MIRT Onderzoek gestart. De planning van de andere maatregelen voor verbetering van de systeemwerking vraagt nog nadere uitwerking. 

Voortgang maatregelen: waterveiligheid

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Waterveiligheid (bijlage I).

Regionaal voorstel Maas en Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas

De stuurgroep Deltaprogramma Maas brengt in het najaar van 2016 een gezamenlijk voorstel uit voor maatregelen langs de Bedijkte Maas en de Maasvallei tot 2028: het Regionaal voorstel Maas. De stuurgroep zorgt ervoor dat de voorgestelde maatregelen passen bij de Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas, die ook in voorbereiding is. Deze uitvoeringsstrategie beschrijft - op basis van de hierboven genoemde ambitie voor rivierverruiming - de maatregelen tot 2050, de planning van de maatregelen, de rollen van betrokken partijen en het omgaan met nieuwe inzichten. De strategie is in 2018 gereed. 

Koploperprojecten rivierverruiming Maas

De voorbereiding van waterveiligheidsmaatregelen in zes Maastrajecten is voortvarend van start gegaan. De partijen in BO MIRT Zuid hebben op 5 november ingestemd met drie MIRT Onderzoeken: voor Venlo, Ravenstein-Lith en Maastricht. Daarnaast zijn onderzoeken gestart voor Maasoeverpark Den Bosch, Oeffelt-Vortum en Waterfront Ravenstein. Het Regionaal voorstel Maas bevat voorstellen voor MIRT-verkenningen die in het najaar van 2016 kunnen starten. De maatregelen in het voorstel zijn effectief voor de waterveiligheid, bieden kansen voor synergie en meekoppelen en er zijn mogelijkheden voor (co)financiering.

Beoordeling maatregelen Hoogwaterbeschermingsprogramma

Veel dijken in Noord- en Midden-Limburg voldoen niet aan de normen. De benodigde dijkversterkingen staan grotendeels in het Hoogwaterbeschermingsprogramma vanaf 2016. De Stuurgroep Deltaprogramma Maas heeft voor ieder project beoordeeld of de dijkversterkingen ook passen bij de strategie voor de lange termijn. Op een aantal locaties kan de dijkversterking volgens planning doorgaan; voor andere locaties is een bredere verkenningsfase nodig, omdat de maatregelen hier samenhangen met de maatregelen om het effect van het opheffen van de overstroombaarheid van de Limburgse keringen (systeemwerking) te compenseren (zie hiervoor).

Voortgang maatregelen: ruimtelijke adaptatie

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Waterveiligheid (bijlage I).

Impactproject Klimaatbestendig Land van Cuijk

Vijf gemeenten in Land van Cuijk, Waterschap Aa en Maas en provincie Noord-Brabant werken sinds 2015 aan een klimaatbestendige inrichting van het Land van Cuijk. De partijen maken gebruik van de Handreiking ruimtelijke adaptatie die hulp biedt bij het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van een gebied (www.ruimtelijkeadaptatie.nl). Onderdeel van de pilot is inbedding van klimaatadaptatie in de werkwijze en processen van de organisatie en bewustwording van burgers. 

Stresstest Sittard-Geleen

De gemeente Sittard-Geleen heeft samen met het waterschap een stresstest light uitgevoerd om de effecten van klimaatverandering in beeld te brengen voor droogte, hitte, wateroverlast en overstromingen (www.ruimtelijkeadaptatie.nl). Het onderzoek vormt de eerste stap van ‘weten-willen-werken’ om te komen tot een klimaatadaptieve inrichting. In een klimaatatelier hebben ambtenaren van de gemeente en het waterschap de klimaateffecten en de urgentie besproken. De resultaten staan in het boek Klimaateffecten Sittard-Geleen.

Voortgang maatregelen: zoetwaterregio Rivierengebied-Zuid

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Zoetwater (bijlage II) en de voortgang bij Hoge Zandgronden, paragraaf 2.3.8.

Onderzoek Maas-Waalverbinding

Rijkswaterstaat is in 2015 begonnen met het onderzoek naar de maatregel Wateraanvoer van Waal naar Maas bij laagwater. Dit onderzoek brengt de kosten en baten van deze maatregel in beeld. Naast de positieve baten voor een deel van het Maasstroomgebied (met name voor drinkwaterinname en landbouw) komt ook de mogelijke schade elders aan de orde, rekening houdend met verschillende gebruiksfuncties (zoals scheepvaart en landbouw). Als eerste stap zijn de waterbalansen van de stuwpanden Lith en Grave opgesteld en nut en noodzaak van drinkwateronttrekkingen uit de Bergsche Maas onderzocht. De studie is 2018 gereed. Als blijkt dat de baten opwegen tegen de kosten, komt de maatregel in aanmerking voor programmering in het Deltaplan Zoetwater en wordt vervolgonderzoek gedaan.

Zoetwatermaatregel Beregening

De zoetwaterregio Rivierengebied werkt in het zuidelijk deel van de regio aan de toepassing van efficiënte beregening (of vergelijkbare technieken) op circa 300 hectare met hoogwaardige teelten (fruitteelt, bomenteelt en tuinbouw). De percelen liggen in het Land van Maas en Waal (prioriteit) of in de Bommelerwaard, het Rijk van Nijmegen of het Land van Heusden en Altena. Er is een projectteam gestart met onder meer Waterschap Rivierenland en de LTO en gebruikers met hoogwaardige teelten. In 2016-2017 stelt het waterschap een stimuleringsregeling beschikbaar waar agrariërs op kunnen inschrijven. De ZLTO en het waterschap inventariseren bij bedrijven de wenselijkheid en kansrijkheid van een dergelijke regeling. De regeling zal naar verwachting in 2017 in werking treden.

  1. Inleidende samenvatting
    1. Opgaven verbinden, samen op koers
  2. Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Inleiding
    2. Voortgang per thema
      1. Waterveiligheid
      2. Ruimtelijke adaptatie
      3. Zoetwater
    3. Voortgang per gebied
      1. IJsselmeergebied
      2. Rijnmond-Drechtsteden
      3. Rivieren - Rijn
      4. Rivieren - Maas
      5. Zuidwestelijke Delta
      6. Kust
      7. Waddengebied
      8. Hoge Zandgronden
    4. Eerste uitwerking van de systematiek 'meten, weten, handelen'
    5. Borging, kennis, markt en innovatie en internationale samenwerking
      1. Borging in beleid en beheer
      2. Kennis
      3. Markt en innovatie
      4. Internationale samenwerking
  3. Deltafonds
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    5. Financiële borging van het Deltaprogramma
  4. Bijlage I
    1. Deltaplan Waterveiligheid
  5. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  6. Bijlage II
    1. Deltaplan Zoetwater
  7. Kaart Deltaplan Zoetwater
  8. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
    2. Colofon
  9. Instructie gebruik Deltaprogramma 2017