2.3.5

Zuidwestelijke Delta

Implementatie deltabeslissing Rijn-Maasdelta

Voor een beschrijving van de deltabeslissing Rijn-Maasdelta: zie DP2015. De implementatie van deze deltabeslissing heeft het afgelopen jaar onder meer nieuwe voortgangsinformatie over het plan Sluizen opgeleverd (zie Rijnmond-Drechtsteden). Informatie over de beslissing Zand (voortgang Kustgenese 2) staat bij Kust.

Implementatie voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta

Informatie over de voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta: zie DP2015

De voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta is gericht op een klimaatbestendig veilige, ecologisch veerkrachtige en economisch vitale delta. Deze samenhang is bepalend voor de keuze en de uitvoering van maatregelen in de Zuidwestelijke Delta. Belangrijke onderdelen zijn de ontwikkeling van Grevelingen en Volkerak-Zoommeer en de maatregelen voor toekomstbestendige zoetwatervoorziening in de Zuidwestelijke Delta. Langs de kust en in de Oosterschelde blijft ‘zacht waar het kan, hard waar het moet’ het uitgangspunt voor de waterveiligheid, waar mogelijk gekoppeld aan ecologie en ruimtelijke ambities. Nieuw onderdeel van de voorkeursstrategie is de opgave voor ruimtelijke adaptatie. De overheden pakken die actief op. Voor het optimaliseren van de voorkeursstrategie voor het Schelde-estuarium levert de Nederlands-Vlaamse Agenda voor de Toekomst vanaf 2018 nieuwe inzichten op.

De voortgang van onderzoeken over de Zuidwestelijke Delta is te vinden in de Kennisagenda (onderdelen ZWD1-5).

Rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer

Rijk, provincies en maatschappelijke partijen werken aan businesscases en financieringsstrategieën voor de maatregelen die nodig zijn om beperkt getij terug te brengen in het Volkerak-Zoommeer en de Grevelingen. Deze maatregelen dragen bij aan een betere waterkwaliteit, creëren ruimte voor robuuste natuur en duurzame getijdenenergie en stimuleren de regionale economie. Het Volkerak-Zoommeer wordt dan weer zout. Besluitvorming over de definitieve vaststelling van de rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer vindt naar verwachting eind 2016 plaats en is afhankelijk van de financiering van de benodigde maatregelen.

Schelde-estuarium: Agenda voor de Toekomst

De Agenda voor de Toekomst van de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie heeft als doel de balans tussen veiligheid, natuurlijkheid en toegankelijkheid in het Schelde-estuarium verder te versterken. Deze agenda is in 2014 gestart met een onderzoeksprogramma dat doorloopt tot 2018. Eind 2016 wordt samen met de stakeholders de tussenbalans opgemaakt. De organisatie en werkwijze in het Schelde-estuarium kunnen als inspiratiebron dienen voor andere watersystemen met vergelijkbare grensoverschrijdende problematiek. Het Scheldesymposium dat in het najaar van 2016 plaatsvindt, staat in het teken van de tussenbalans.


Energie uit water

De Zuidwestelijke Delta leent zich bij uitstek voor het experimenteren met nieuwe technologieën. Hiermee kunnen belangrijke exportproducten ontstaan. Kansen daarvoor ontstaan bijvoorbeeld bij de Flakkeese Spuisluis die weer in werking wordt gesteld. Hierdoor verbetert de waterkwaliteit in het oostelijk deel van de Grevelingen. Bij de sluis krijgen marktpartijen de mogelijkheid een Tidal Testing Center in te richten voor het testen van verschillende technieken voor energieopwekking uit water. Technieken die succesvol blijken, kunnen elders op grotere schaal worden toegepast. De verwachting is dat de spuisluis in 2017 in werking treedt. 

Daarnaast zijn in september 2015 als pilot vijf turbines in de Oosterscheldekering gehangen om energie uit getij te genereren. Belangrijke voorwaarde is dat de Oosterscheldekering haar hoofdfunctie kan blijven vervullen: sluiten als de waterveiligheid daarom vraagt. De initiatiefnemers onderzoeken samen met natuurorganisaties de effecten op natuur, om te bepalen of in de toekomst uitbreiding binnen de voorwaarde voor waterveiligheid mogelijk is. Het initiatief ligt bij marktpartijen; overheden hebben een faciliterende rol. Als in de Grevelingen getij terugkeert, biedt ook de doorlaat in de Brouwersdam kansen voor het opwekken van energie uit water. Voor een eventuele getijdencentrale in de Brouwersdam is een businesscase opgesteld.

De kennis uit deze experimenten draagt bij aan de Nederlandse waterbouwexpertise en is ook toe te passen in het buitenland.


Voortgang maatregelen: waterveiligheid

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Waterveiligheid (bijlage I).

Meer Met Dijken Doen

In het project Meer Met Dijken Doen verkent het Zeeuws Overleg Waterkeringen de meekoppelkansen bij de dijktrajecten met een versterkingsopgave of ruimtelijke opgave. Hiervoor is een Zeeuwse top 10 van potentiële locaties opgesteld. Een voorbeeld van een potentiële locatie voor meekoppelen is het havenfront van Sint-Annaland. Omdat stedenbouwkundige ontwikkeling is gepland op het te versterken havenplateau en direct achter de waterkering, is spoedige aanpak van de dijkversterking gewenst. Dat geldt ook voor het gebied rond de Vlissingse sluizen (Arsenaal en haven) en de dijken bij Borssele. De regio onderzoekt onder meer in relatie tot de programmering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma 2017-2022 of deze trajecten eerder zijn uit te voeren.

Integrale Veiligheid Oosterschelde

In 2015 is het MIRT Onderzoek Integrale Veiligheid Oosterschelde (IVO) gestart. Het onderzoek brengt de geschiktste maatregelen in beeld om de veiligheid op langere termijn te waarborgen. Dit kunnen maatregelen zijn aan de Oosterscheldekering en de dijken langs de Oosterschelde en zandsuppleties op de vooroevers en platen. Daarbij wordt rekening gehouden met kansen voor natuur en economie. Eind 2016 is het onderzoek gereed. Eind 2014 is de MIRT-verkenning Zandhonger Oosterschelde afgerond. Conform de voorkeursstrategie kunnen de effecten van zandhonger worden bestreden met het suppleren van zand op intertijdegebieden. In 2017-2018 wordt begonnen met suppleren van zand op de Roggenplaat. Rijk, provincie, gemeenten, maatschappelijke partners en burgers (via crowdfunding) hebben hiervoor geld beschikbaar gesteld. In de bijdragen van de regio is een nog te verkrijgen EU-subsidie meegeteld. De andere gebieden zijn ondergebracht in het MIRT Onderzoek IVO.

Voortgang maatregelen: ruimtelijke adaptatie

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Waterveiligheid (bijlage I).

Klimaatadaptatie in Zeeland

De provincie Zeeland werkt in een brede coalitie aan het programma Klimaatadaptatie Zeeland. Medio 2015 hebben verschillende Zeeuwse overheden de startnotitie Klimaatadaptatie in Zeeland vastgesteld. Doel van het project is onder meer een klimaattest voor waterveiligheid, wateroverlast, droogte en hittestress te ontwikkelen, gebruikmakend van bestaande instrumenten. De Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ) is hierbij betrokken als belangrijke dataleverancier. Het streven is een eenvoudige test die op 100% draagvlak bij de betrokken overheden kan rekenen. De test wordt ook geschikt om klimaatopgaven bij ruimtelijke plannen en visies in een vroeg stadium in beeld te brengen en klimaatadaptatie mee te nemen bij nieuwbouw en herstructurering. In 2016 vinden pilots plaats op Noord-Beveland en Walcheren. In de periode 2016-2020 wordt in alle Zeeuwse gemeenten een klimaattest uitgevoerd.

Gebiedsuitwerking vitale en kwetsbare functies in Zeeland

Een van de onderdelen van de Zeeuwse aanpak is het vergroten van het overstromingsbewustzijn bij vitale en kwetsbare functies. Daarvoor zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van bedrijven met betreffende functies. Een volgende stap is te bepalen welke ruimtelijke maatregelen in de tweede laag de gevolgen van een overstroming kunnen verminderen. Het slimmer benutten van binnendijken lijkt daarbij kansrijk. De provincie Zeeland werkt de komende jaren per dijkring aan een actualisatie van het stelsel van regionale keringen en de bijbehorende normering.

Impactproject Robuust watersysteem Zeeuws-Vlaanderen

De inzet van dit project is een duurzaam en klimaatbestendig watersysteem dat optimaal dienstbaar is aan de functies in de regio en dat bijdraagt aan de vitaliteit van het gebied. De deelnemende partijen willen daarvoor kennis en ervaringen delen. Om dat te vergemakkelijken hebben ze een wiki ontwikkeld die informatie op internet verbindt en zo tot nieuwe inzichten leidt. De wiki is medio 2016 online gegaan. Met behulp daarvan wordt een workshop gegeven om het concept robuust watersysteem voor een breder publiek te presenteren.

Voortgang maatregelen: zoetwaterregio Zuidwestelijke Delta

Overzicht van maatregelen: zie Deltaplan Zoetwater (bijlage II).

Zoetwatermaatregelen

Een belangrijke eerste stap in de alternatieve zoetwatervoorziening die bij een zout Volkerak-Zoommeer nodig is, is de doorvoer van de Roode Vaart in de kern van Zevenbergen. Dit is een geen-spijtmaatregel die ook de huidige zoetwatervoorziening in West-Brabant verbetert. De gemeente Moerdijk en Waterschap Brabantse Delta bereiden deze maatregel voor. In 2015 heeft de gemeente via een interactief proces met omwonenden bouwstenen voor een nader ontwerp en inrichting verzameld. Optimalisatie van het ontwerp heeft mogelijkheden opgeleverd om water langer onder vrij verval in te laten en zo de kosten voor beheer en onderhoud te beperken. Realisatie vindt uiterlijk in 2018 plaats.

De optimalisatiestudies voor de maatregel Doorvoer West-Brabant, Tholen en St. Philipsland zijn afgerond en de regio heeft daarmee een beeld gekregen van mogelijke besparingskansen. Ze zullen deze in de loop van 2016 uitwerken en vastleggen in de Samenwerkingsovereenkomst, volgens de afspraken uit de bestuursovereenkomst Zoetwater van maart 2015. 

Pilots waterbeschikbaarheid

De provincies Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant hebben ieder een plan van aanpak opgesteld voor de uitwerking van de waterbeschikbaarheid, samen met de waterschappen en in overleg met gebruikers. In de pilot waterbeschikbaarheid Rietkreek zoekt Waterschap Brabantse Delta met agrariërs mogelijkheden voor waterconservering en gezamenlijke optimalisering van het regionale watersysteem. Op basis van het onderzoek maken de partijen uiterlijk in 2018 afspraken over verantwoordelijkheden voor de waterbeschikbaarheid in het gebied.

Rijkswaterstaat brengt met een pilot de waterbeschikbaarheid via Haringvliet, Hollandsch Diep en Spui in beeld, met aandacht voor drinkwatervoorziening, natuur, industrie en de relatie met het Brielse Meer. Als onderdeel van deze waterbeschikbaarheidspilot is de informatiebehoefte geïnventariseerd en zijn instrumenten voor analyse en visualisatie ontwikkeld. Op basis van een advies van de wetenschappelijke adviesgroep en commentaar van de gebruikersadviesgroep is de voorkeursrichting bepaald voor een methodiek en een presentatietool om statistische resultaten te presenteren aan gebruikers. De pilot is in 2016 voortgezet. 

Innovatieve klimaatpilot Proeftuin Zoetwater Zeeland

In de Proeftuin Zoetwater Zeeland werken partijen kansen voor een grotere zelfvoorzienendheid uit, door de beschikbaarheid van zoetwater te vergroten en zoute gebieden minder afhankelijk van zoetwater te maken. Hiervoor worden proeven gedaan met het uitbreiden van de zoetwatervoorraad in de bodem en het verdikken van de zoete regenwaterlens. De ondergrondse zoetwatervoorraad kan hierdoor significant toenemen. De zoetzoutkartering, die voor heel Zeeland de zoutverdeling in de ondergrond in beeld brengt, komt eind 2016 via de websites van provincie en waterschap beschikbaar.

Het project GO-FRESH II zet het onderzoek naar drie vormen van ondergrondse waterconservering en de monitoring van drie proefprojecten voort: freshmaker (zout grondwater door zoet water vervangen), kreekruginfiltratie (peilopzet om het zoet-zoutgrensvlak te verlagen) en drains2buffer (diepe drainage om de regenwaterlens te verdikken). Het onderzoek betreft de technische haalbaarheid en het economisch rendement. Daarnaast blijkt uit een verkenning welke locaties in de omgeving van DOW Chemical in Terneuzen geschikt zijn voor natuurlijke voorzuivering van licht zilt oppervlaktewater met een helofytenfilter en wat het mogelijke gebruik van dit water is. In 2015 is een praktijkproef uitgevoerd met veredeling van verschillende aardappelenrassen voor hogere zouttolerantie. Die is door het droge voorjaar slechts in beperkte mate gelukt. De proefopzet voor 2016 is daarom aangepast: de planten worden eerder in het groeiseizoen blootgesteld aan verhoogde zoutcondities.

  1. Inleidende samenvatting
    1. Opgaven verbinden, samen op koers
  2. Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Inleiding
    2. Voortgang per thema
      1. Waterveiligheid
      2. Ruimtelijke adaptatie
      3. Zoetwater
    3. Voortgang per gebied
      1. IJsselmeergebied
      2. Rijnmond-Drechtsteden
      3. Rivieren - Rijn
      4. Rivieren - Maas
      5. Zuidwestelijke Delta
      6. Kust
      7. Waddengebied
      8. Hoge Zandgronden
    4. Eerste uitwerking van de systematiek 'meten, weten, handelen'
    5. Borging, kennis, markt en innovatie en internationale samenwerking
      1. Borging in beleid en beheer
      2. Kennis
      3. Markt en innovatie
      4. Internationale samenwerking
  3. Deltafonds
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    5. Financiële borging van het Deltaprogramma
  4. Bijlage I
    1. Deltaplan Waterveiligheid
  5. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  1. Bijlage II
    1. Deltaplan Zoetwater
  2. Kaart Deltaplan Zoetwater
  3. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
    2. Colofon
  4. Instructie gebruik Deltaprogramma 2017