2.2.3

Zoetwater

Implementatie deltabeslissing Zoetwater

Informatie over de deltabeslissing Zoetwater: zie DP2015.

Overal in Nederland zijn maatregelen voor zuinig gebruik, vasthouden, bergen en aanvoeren van zoetwater in uitvoering gegaan. Het Deltaplan Zoetwater ligt in grote lijnen op schema. Op bestuurlijk niveau is besloten ‘voorzieningenniveau’ te vervangen door de gemakkelijker te begrijpen term ‘waterbeschikbaarheid’, waarbij de inhoud hetzelfde blijft. De regio’s en het Rijk geven invulling aan de waterbeschikbaarheid. Ook vinden gesprekken plaats met de grote watergebruikers (landbouw, scheepvaart, natuur, drinkwaterbedrijven en industrie) over zuiniger omgaan met water, en in alle regio’s lopen pilots. De waterbeheerders werken aan ‘slim watermanagement’, onder meer om het water tijdens watertekort efficiënter te verdelen. De samenwerkende partijen in het Deltaprogramma hebben de Kennisagenda zoetwater concreter ingevuld. Dit zal de benodigde nieuwe kennis opleveren.

Uitgebreide informatie over de voortgang van maatregelen voor zoetwater, landelijk en in de regio’s, is te vinden in de Voortgangsrapportage Zoetwater in de Delta: terugblik 2015 en vooruitblik 2016-2017.

Verankering in bestuursovereenkomsten

In september 2015 hebben de minister van Infrastructuur en Milieu, regionale bestuurders en andere partijen van vijf zoetwaterregio’s bestuursovereenkomsten voor Zoetwater ondertekend. De bestuursovereenkomst voor de zesde regio, Zuidwestelijke Delta, is in maart 2015 ondertekend vanwege de samenhang met de bestuursovereenkomst Ontwikkeling Grevelingen/Volkerak Zoommeer. In de zes overeenkomsten staan afspraken over de financiering, de planning en de uitvoering van zoetwatermaatregelen vanaf 2016 en de verantwoording daarover. Ook de invoering van de waterbeschikbaarheid en afstemming heeft een plaats gekregen in de overeenkomsten. De gebruikers van zoetwater, zoals landbouw, natuur, drinkwatersector en industrie, hebben grote belangen bij de maatregelen. Daarom hebben vertegenwoordigers van de gebruikers in de regio’s Hoge Zandgronden Oost en Zuid, Rivierengebied en West-Nederland de overeenkomst mede ondertekend.

Waterbeschikbaarheid

De zoetwaterregio’s en het Rijk werken de waterbeschikbaarheid in de regio’s en het hoofdwatersysteem uit volgens de plannen die ze daarvoor in 2015 hebben opgesteld. De afgesproken taakverdeling bij waterbeschikbaarheid, zoals beschreven in DP2016, heeft in bijna alle regio’s goed invulling gekregen. In totaal lopen circa twintig pilots voor waterbeschikbaarheid, in iedere zoetwaterregio ten minste één (zie kaart Deltaplan Zoetwater en bijlage II tabel 12). De waterbeheerders brengen hierbij in beeld hoe het bestaande watersysteem functioneert in perioden met weinig water en waar knelpunten te verwachten zijn. Op basis daarvan zoeken ze samen met gebruikers mogelijkheden voor optimalisatie en maken ze waar nodig afspraken over de verantwoordelijkheden die overheden en gebruikers dragen. De meeste pilots voor waterbeschikbaarheid bevinden zich in de eerste stap: transparantie (zie figuur 4).

Om te kunnen volgen hoe de implementatie van waterbeschikbaarheid verloopt, heeft het Bestuurlijk Platform Zoetwater ijkmomenten afgesproken. Eind 2016 bespreekt het Bestuurlijk Platform hoe de pilots voor waterbeschikbaarheid in de regio’s en het hoofdwatersysteem invulling geven aan stap 1 en zo mogelijk ook hoe stap 2 (optimalisatie) een eerste invulling krijgt. Verder wordt besproken wat de impact van de pilots op het watersysteem per regio is, of er heldere procesafspraken zijn en of een eerste kwantitatief inzicht bestaat in de vraag van de regio’s aan het hoofdwatersysteem en het aanbod van het hoofdwatersysteem aan de regio’s (met name in laag-Nederland). Medio 2017 bespreekt het Platform naast de voortgang ook de mogelijkheden om pilots op te schalen. In oktober 2017 staat een eerste aanzet voor een compleet beeld van de uitwisseling van vraag en aanbod tussen hoofdwatersysteem en regionale watersystemen op de agenda. Op basis van deze besprekingen en de ervaringen in de pilots vindt in 2018 een evaluatie van de voortgang, de ambitie en het proces plaats.

Figuur 4

De waterbeschikbaarheid komt via een dialoog in drie stappen tot stand.


Pilot Haarlemmermeer

Voor de pilot waterbeschikbaarheid Haarlemmermeer hebben de provincie Noord-Holland en Hoogheemraadschap van Rijnland een gezamenlijk proces gestart. In de Haarlemmermeer-polder wordt actief doorgespoeld, met name om de landbouw van zoetwater te voorzien. Met een dialoog tussen overheden en gebruikers (onder andere keukentafelgesprekken en een veldbezoek) hebben deze partijen inzicht gekregen in elkaars werk en de keuzes in droge perioden. Daaruit blijkt dat er mogelijkheden voor optimalisatie zijn. De partijen bekijken nu onder meer of ze het inlaat- en doorspoelsysteem van de polder efficiënter kunnen maken. Akkerbouwers gaan daarvoor actief monitoren en hun wensen onderbouwen.


Kennisagenda

In 2015 en 2016 heeft het Deltaprogramma, samen met onder meer de zoetwaterregio’s, de Kennisagenda Zoetwater geconcretiseerd. De lopende onderzoeken zullen de komende jaren belangrijke kennis opleveren, onder meer over zouttolerantie van gewassen, verbetering van de zelfvoorzienendheid, afwegingen van kosten en baten voor (adaptieve) ingrepen in het hoofdwatersysteem en de regionale watersystemen, en indicatoren en drempelwaarden (knikpunten in adaptatiepaden en de manier waarop adaptief deltamanagement in de praktijk invulling krijgt). De voortgang van onderzoeken over Zoetwater is te vinden in de Kennisagenda (onderdelen ZWV1-8).

Uitvoering en programmering maatregelen zoetwater

Programmering van maatregelen voor zoetwater: zie Deltaplan Zoetwater (bijlage II). Beschrijving van concrete maatregelen: zie het betreffende gebied in paragraaf 2.3.

Programmering Deltaplan Zoetwater

De partijen die deelnemen aan het Deltaplan Zoetwater hebben in DP2016 de werkwijze voor de programmering en financiering vastgelegd. In lijn met deze spelregels is het Bestuurlijk Platform Zoetwater in het najaar van 2015 akkoord gegaan met het reserveren van € 4 miljoen in het Deltafonds voor het opvangen van tegenvallers die de uitvoering verhinderen, zoals een aanbesteding die hoger uitvalt dan verwacht. Deze € 4 miljoen betreft het budget dat nog niet geprogrammeerd was. Het Bestuurlijk Platform Zoetwater is er ook mee akkoord gegaan om van deze € 4 miljoen maximaal € 2,5 miljoen te reserveren voor de eerste uitvoeringsfase van de Roode Vaart in West-Brabant en Zeeland. Voorwaarde is dat de betrokken partijen een nadere onderbouwing geven voor de noodzaak om deze middelen nu toe te kennen. 

Slim watermanagement

Begin 2016 hebben de betrokken waterbeheerders en het ministerie van Infrastructuur en Milieu het programma Slim Watermanagement 2016-2021 vastgesteld. De essentie van ‘slim watermanagement’ is dat waterbeheerders het watersysteem met inzet van de beschikbare ICT efficiënter kunnen beheren dan tot voor kort mogelijk was. Dat biedt - samen met het besef dat het waterbeheer meer dan ooit de geografische beheergrenzen moet overschrijden - kansen om het water beter te benutten en daar gezamenlijk verantwoordelijkheid voor te nemen. Het programma Slim Watermanagement is gericht op deze transitie. In 2015 en 2016 zijn verschillende projecten van start gegaan. Hoogheemraadschap van Rijnland laat bijvoorbeeld zien dat met ‘slim watermanagement’ de zoetwatervoorraad zuiniger en effectiever te gebruiken is.

Bestrijding van verziltingseffecten bij ruimtelijke maatregelen

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de provincie Noord-Holland en gemeente Amsterdam werken een maatregel uit die toename van verzilting door de nieuwe Zeesluis IJmuiden bij de bron tegengaat. De initiatiefnemers hebben hiervoor € 58 miljoen gereserveerd. Bij de verdieping van de Nieuwe Waterweg zijn de gevolgen voor verzilting klein in vergelijking met de effecten van klimaatverandering. Voor een aanpak bij de bron zijn hier geen maatregelen voorhanden die voldoende zekerheid bieden. Daarom worden effectieve maatregelen verderop in het watersysteem gezocht om het effect te beperken. De Kleinschalige Wateraanvoer (KWA) zal door de verdieping niet vaker ingezet worden, maar wel eerder en langer, doordat bij lage waterafvoeren effecten langs de noordrand optreden. Het Havenbedrijf Rotterdam werkt aan afspraken hierover met de betrokken waterbeheerders, parallel aan de vergunningsprocedures voor de verdieping van de Nieuwe Waterweg. Door middel van monitoring en evaluatie houden de partijen in de gaten of de effecten niet groter worden dan voorspeld. Zowel bij de Zeesluis IJmuiden als bij de Nieuwe Waterweg heeft behoud van zoetwater voor onder andere de drinkwatervoorziening de aandacht.

Innovatieve klimaatpilots zoetwater

In alle gebieden vinden innovatieve klimaatpilots plaats om de zoetwatervoorziening klimaatbestendig te maken (zie paragraaf 2.3). De meeste pilots hebben de voorbereidingsfase afgerond en gaan over tot uitvoering in het veld. Bij veel projecten worden metingen verricht en in een aantal gevallen zijn de eerste resultaten al bekend. De klimaatpilots verlopen in het algemeen volgens planning. Meer informatie over de resultaten is bij het betreffende gebied in paragraaf 2.3 te vinden.

  1. Inleidende samenvatting
    1. Opgaven verbinden, samen op koers
  2. Deltabeslissingen en voorkeursstrategieën
    1. Inleiding
    2. Voortgang per thema
      1. Waterveiligheid
      2. Ruimtelijke adaptatie
      3. Zoetwater
    3. Voortgang per gebied
      1. IJsselmeergebied
      2. Rijnmond-Drechtsteden
      3. Rivieren - Rijn
      4. Rivieren - Maas
      5. Zuidwestelijke Delta
      6. Kust
      7. Waddengebied
      8. Hoge Zandgronden
    4. Eerste uitwerking van de systematiek 'meten, weten, handelen'
    5. Borging, kennis, markt en innovatie en internationale samenwerking
      1. Borging in beleid en beheer
      2. Kennis
      3. Markt en innovatie
      4. Internationale samenwerking
  3. Deltafonds
    1. Inleiding
    2. De stand van het Deltafonds
    3. Middelen van andere partners
    4. De financiële opgaven van het Deltaprogramma
    5. Financiële borging van het Deltaprogramma
  4. Bijlage I
    1. Deltaplan Waterveiligheid
  5. Kaart Deltaplan Waterveiligheid
  6. Bijlage II
    1. Deltaplan Zoetwater
  7. Kaart Deltaplan Zoetwater
  8. Achtergronddocumenten
    1. Achtergronddocumenten en downloads
    2. Colofon
  9. Instructie gebruik Deltaprogramma 2017